بهترین زمان کاشت نهال در ایران؛ تقویم طلایی اقلیم‌ های مختلف

یادمه چند سال پیش، نزدیکای اسفند بود که یه بنده خدایی از اراک زنگ زد به فروشگاه خرید نهال. خیلی عجله داشت، می گفت گودال ها رو کنده و می خواد همون هفته ۵۰۰ تا نهال بادام بکاره. من نگاهی به تقویم انداختم و دیدم یه جبهه هوای سرد قطبی داره میاد سمت مرکز ایران. بهش گفتم: «پسر جون، دست نگه دار! زمین الانه که یخ بزنه، ریشه نهال رو بذاری توی اون خاک سرد، انگار گذاشتیش توی فریزر.» گوش نداد که نداد. ده روز بعد زنگ زد، صداش می لرزید؛ می گفت از اون ۵۰۰ تا، حتی ۵۰ تاش هم جوونه نزده. این همون داستانیه که همیشه توی گوش رفیقامون توی نهالستان مون می گیم: زمین ساعت داره، نبض داره؛ اگه با نبضش هماهنگ نباشی، تمام زحمتت نقش بر آب میشه.

راستش رو بخواید، پیدا کردن بهترین زمان کاشت نهال در ایران که یه سرش برفه و یه سرش خرما پزان، یه جور هنره. ما اینجا توی نهالستان یاد گرفتیم که نباید فقط به تقویم نگاه کرد. باید به دمای خاک، به ارتفاع منطقه از سطح دریا و حتی به رطوبت هوا دقت کرد. خیلی ها فکر می کنن همین که درخت های همسایه بیدار نشدن یعنی وقت کاشته، اما واقعیت اینه که هر نهالی برای خودش یه قلق خاص داره. توی این مقاله نمی خوام براتون قصه های کتابی بگم، می خوام تجربه ۳۰ ساله م رو جوری براتون باز کنم که وقتی بیل رو می زنید زمین، خیالتون راحت باشه که این نهال قراره سایه بده و میوه.

چرا زمان بندی کاشت نهال از خودِ نهال مهم تره؟

تا حالا فکر کردی چرا یه نهال توی یخبندان زنده می مونه ولی اون یکی با یه باد پاییزی از پا در میاد؟ همه ش برمی گرده به “شوک جابجایی”. وقتی نهال رو از خونه اولش (نهالستان) جدا می کنیم، در واقع داریم یه عمل جراحی سنگین روی ریشه هاش انجام می دیم. اگه این عمل توی زمان درست انجام نشه، مریض (نهال) زیر دستمون می ره. ما توی نهالستانمون همیشه تأکید می کنیم که نهال باید در وضعیت “خواب” جابجا بشه. خواب یعنی وقتی که شیره نباتی از حرکت ایستاده و گیاه انرژی شو ذخیره کرده برای بهار.

ببینید، اگه زودتر از موعد بکارید، سرمای شدید ریشه رو می سوزونه. اگه دیرتر بکارید، گیاه بیدار شده و انرژی ریشه زایی نداره و با اولین آفتاب بهار، آب بدنش رو از دست می ده. تجربه من نشون می ده که اکثر ضررهای باغداری از همین “عجله” یا “تعلل” میاد. توی فروشگاه خرید نهال ما اول از همه اقلیم شما رو کالبدشکافی می کنیم بعد نهال رو تحویل می دیم.

نبرد ریشه لخت و گلدانی؛ کدوم رو کی بکاریم؟

خیلی ها میان می پرسن فرق این دوتا چیه؟ ببین رفیق، مثل این می مونه که بخوای یه آدم رو جابجا کنی. ریشه لخت مثل کسیه که داره پیاده میره، گلدانی مثل کسیه که توی ماشین نشسته. هر کدوم زمان خودش رو می خواد.

۱. نهال ریشه لخت؛ سنتی و حساس

این نهال ها مستقیم از زمین کنده شدن. این یعنی ریشه ها مستقیم با هوا در تماسن. زمان کاشت این ها خیلی محدوده؛ فقط وقتی که خوابِ خواب هستن. از اواخر پاییز که برگ ها می ریزن تا اواخر زمستون قبل از اینکه اولین جوونه پف کنه. من خودم دیدم که توی فروشگاه خرید نهال، باغدارهایی که ریشه لخت می خرن اگه فقط دو روز توی کاشت تاخیر کنن، کیفیت کارشون نصف میشه.

۲. نهال گلدانی؛ منعطف اما هوشیار

این ها چون ریشه شون توی خاکِ خودشونه، شوک کمتری می خورن. تئوری ش اینه که “هر وقت بخوای می تونی بکاری”. اما من می گم نه! درسته که توی اردیبهشت هم میشه نهال گلدانی کاشت، اما اگه توی اوج گرمای تیر ماه بکارید، گیاه بیچاره میشه تا بخواد به خاک جدید عادت کنه. بهترین زمان برای این ها هم همون فصل های خنکه، اما خب، دستت بازتره.

بهترین زمان کاشت نهال در ایران براساس اقلیم ها ؛ شهر به شهر

ایران ما چهار فصله. نمی تونم بگم چون توی تهران دارن می کارن، پس توی تبریز هم وقتشه. بیا یه نگاه دقیق تر بندازیم. راستش رو بخواید، ایران از نظر آب وهوایی شبیه یه لحاف چهل تیکه ست؛ هر گوشه ش یه دمایی داره و یه سازی می زنه. ما توی فروشگاه خرید نهال بارها با این چالش روبرو شدیم که مشتری می گه «آقا تلویزیون گفت بهار اومده، پس چرا نهال های ما هنوز توی انبار شماست؟» خب عزیز من، بهارِ جیرفت با بهارِ خلخال دو ماه توفیر داره!

ببینید، وقتی حرف از اقلیم می زنیم، فقط منظورمون گرما و سرما نیست. بحث سر «ساعت بیولوژیک» زمینِ اون منطقه است. من خودم دیدم که توی دو تا روستای مجاور که فقط کوه بینشونه، زمان بیدار شدن درخت ها ده روز فرق می کنه. چرا؟ چون جریانات باد و ارتفاع از سطح دریا جوری بازی در میارن که زمان کاشت جابجا میشه. توی محل کار نهالستان، ما همیشه به جای نگاه کردن به تقویم دیواری، به «دمای عمق خاک» نگاه می کنیم. اگه خاک هنوز سرد باشه، ریشه نهال مثل یه آدم یخ زده عمل می کنه که نمی تونه راه بره؛ هرچقدر هم بهش کود و آب بدی، تا زمین گرم نشه، استارت رشد رو نمی زنه. پس بیا اول بفهمیم شهر تو توی کدوم دسته قرار می گیره تا الکی پولت رو توی خاک سرد یا سوزان دور نریزی.

تا حالا از خودت پرسیدی چرا بعضی باغ ها با اینکه نهالشون رو از یه جا خریدن، یکی شون پربار میشه و اون یکی کلاً خشک میشه؟ جوابش همین جاست: «تطبیق زمان کاشت با جغرافیا». ما بر اساس تجربه مون، ایران رو به چند بخش تقسیم کردیم که هر کدومشون یه «پنجره طلایی» برای کاشت دارن. اگه از این پنجره بگذری، دیگه نهال اون جونِ لازم رو نمی گیره.

۱. مناطق سردسیر و کوهستانی (سرمای استخوان سوز)

شهرهایی مثل تبریز، ارومیه، اردبیل، همدان و بخش هایی از کردستان. اینجا دشمن اصلی ما سرمای زمستون نیست، بلکه “سرمای دیررس بهاره” است.

• تجربه شخصی: من هیچ وقت کاشت پاییزه رو توی این مناطق پیشنهاد نمی دم. چون نهالی که تازه کاشته شده، هنوز ریشه ش محکم نشده و یخ بندان های شدید زمستون ممکنه خشکش کنه.
• بهترین زمان: از نیمه دوم اسفند تا نیمه اول فروردین (قبل از بیدار شدن جوونه ها).
• پیشنهاد فروشگاه خرید نهال: گردو چندلر، بادام تونو و سیب قرمز. این ها دیرگل هستن و از سرمای بهار فرار می کنن.

۲. مناطق معتدل و حاشیه البرز و زاگرس

شهرهایی مثل تهران، اصفهان، مشهد، کرج و شیراز. اینجا کار راحت تره.

• بهترین زمان: دو تا پنجره دارید. یکی اواسط پاییز (آبان و آذر) و یکی هم اواخر زمستون. من خودم کاشت پاییزه رو توی این مناطق بیشتر دوست دارم؛ چون ریشه توی زمستون زیر خاک آروم می گیره و با اولین نسیم بهار، انفجاری رشد می کنه.
• نکته فنی: توی مناطقی مثل مشهد که بادهای شدیدی داره، حتماً از قیم استفاده کنید.

۳. مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر

شهرهایی مثل اهواز، بندرعباس، بوشهر و زاهدان. اینجا برعکسه! دشمن ما “گرما” است.

• بهترین زمان: فقط و فقط پاییز (مهر تا آذر). اصلاً به فکر کاشت بهاری نباشید چون آفتاب بهارِ این مناطق، نهال رو کباب می کنه.
• پیشنهاد فروشگاه خرید نهال: مرکبات، نخل و انار. پایه های مقاوم به شوری توی این مناطق خیلی حیاتیه.

جدول طلایی کاشت به تفکیک اقلیم

این جدول رو بر اساس سال ها تجربه توی فروشگاه خرید نهال براتون نوشتم، حتماً یه گوشه سیوش کنید:

فوت های کوزه گری که هیچ جا نمی گن

ما توی سایت خرید نهال همیشه می گیم کاشتن نهال ۵۰ درصد کاره، ۵۰ درصد بقیه به رعایت این چند تا نکته بستگی داره:

1. نفسِ خاک: وقتی نهال رو می کارید، خاک رو بیش از حد با پا سفت نکنید. خاک باید بتونه نفس بکشه. اگه اکسیژن به ریشه نرسه، ریشه خفه میشه و نهال خشک میشه.
2. ارتفاع از سطح دریا: این رو جدی بگیرید! ممکنه شما توی یه شهر گرمسیر باشید ولی روی قله کوه؛ اونجا اقلیم شما دیگه گرمسیر نیست. همیشه ارتفاع رو بپرسید.
3. محل پیوند: این اشتباه مهلکِ خیلی هاست. محل پیوند (اون قسمت برآمده ساقه) باید حداقل ۱۰ سانتیمتر بالای خاک باشه. اگه بره زیر خاک، نهال پیوندی شما تبدیل میشه به یه نهال معمولی و تمام نژادش از بین میره.
4. آبیاری اول: بلافاصله بعد از کاشت، حتی اگه بارون میاد، باید نهال رو آبیاری کنید. این آبیاری برای این نیست که به گیاه آب برسه، برای اینه که خاک کاملاً به ریشه بچسبه و هوا بینشون نمونه.

چرا “فروشگاه خرید نهال” رفیقِ نیمه راه نیست؟

ببین رفیق، ما توی فروشگاه خرید نهال نمی خوایم فقط یه جنسی رو بفروشیم و بریم. ما معتقدیم باغداری یه تعهده. برای همین قبل از اینکه هر نهالی رو برات بفرستیم، اقلیم شهرت رو چک می کنیم، نقشه زمینت رو می بینیم و بعد بهت می گیم که اصلاً این کاشت به صلاحت هست یا نه. ما حتی توی انتخاب پایه مادری (مثلاً پایه رویشی جی ان یا گزیلا) که مقاومت درخت رو در برابر شوری و آهک بالا می بره، بهت مشاوره می دیم.

تجربه من نشون می ده که تفاوت یه باغ پرسود با یه زمین خشکیده، فقط توی همین “دانستن هاست”. اگه هنوز شک داری که الان برای شهر تو وقت کاشته یا نه، یا نمی دونی بین گردو و بادام کدومش توی زمینت طلا میشه، همین حالا گوشی رو بردار. کارشناس های ما توی فروشگاه خرید نهال مثل یه برادر کنارت هستن. مشاوره با ما رایگانه چون هدف ما سبزیِ ایران و برکتِ سفره شماست.

یادت باشه، زمین منتظر کسی نمی مونه. اگه فصلش بگذره، باید یه سال دیگه صبر کنی. پس همین امروز تصمیمت رو بگیر و با یه انتخاب هوشمندانه، آینده باغت رو بساز. منتظر تماست هستیم!